Мәдени код

Ою-өрнек — бұл тіл.
Біз оны жазып жатырмыз

Қырғыз ою-өрнегі ешқашан жай әшекей болған емес. Әр өрнек бірдеңе айтады: молшылық туралы, қорғау туралы, үйге қайтар жол туралы. Біз бұл мағыналарды дерекқорға жинаймыз — қырғызша атауымен, дереккөзімен және растаған адамның атымен. Тек тексергенімізді ғана жариялаймыз.

төлқұжаты бар өрнек
30
мәдениет туралы мақала
25
ЮНЕСКО қорғауында
7
ғасырлық дәстүр
XIX
Кітапхана

Өрнектер және олардың мағынасы

Өрнекті басыңыз — төлқұжаты ашылады: қырғызша қалай аталады, нені білдіреді, бұл қайдан белгілі және бұйымға салуға бола ма.

Контекст

Мұның бәрі қайдан

Контекссіз өрнек — жай ғана сызық. Оның артында тұрғандар: киіз қалай жасалады, боз үй қалай құрылады, неге сенген және одан не бүгінге жетті.

Қолөнер

6

Ала киіз

Ала кийиз

Өрнегі матамен бірге басылатын киіз: сурет тігілмеген, ол материалдың бір бөлігіне айналған.

ЮНЕСКО · шұғыл қорғауды қажет етеді · 2012

Киіз басу

Кийиз басуу

Жүн, су және қысым — ешқандай білдектің қажеті жоқ. Жіпсіз жасалатын жалғыз тоқыма бұйым.

ЮНЕСКО · шұғыл қорғауды қажет етеді · 2012

Тұс киіз

Туш кийиз

Анасы ұлының немесе қызының үйлену тойына арнап кестелейтін қабырға панносы. Үйге кірген адамның ең бірінші көретіні.

Шырдақ

Шырдак

Мозаикалық киіз кілем: екі түсті киіз бір үлгімен қиылады және бір пішімнен екі кілем — позитив пен негатив шығады.

ЮНЕСКО · шұғыл қорғауды қажет етеді · 2012

Құрақ

Курак

Құрақ құрау. Әртүрлі адамдардан алынып, бір кенепке жиналған мата қиындылары — үнемдеу емес, тілек.

Ши

Чий

Түрлі-түсті жүнмен оралған дала қамысынан тоқылған төсеніш. Ол бір мезгілде қабырға, қалқа және киіз басушының жұмыс үстелі қызметін атқарады.

Баспана

3

Бұйым

5

Материал

2

Символика

4

Эпос

1

Салт-дәстүр

3

Мереке

1
Библиография

Мұның негізі

Қырғыз ою-өрнегінің каталогтары, этнографиялық еңбектер және мұражай жинақтары. Дерекқордағы әр өрнек нақты басылымның бетіне сілтейді — сол басылымдар алдыңызда.

  • Рындин М. В.Киргизский национальный узор1948

    102 с., тираж 1200 · кітап · дерекқордағы жазбалар: 2

    Главный каталог кыргызского узора: шесть разделов, свыше двухсот орнаментов, 173 базовых элемента дают более 3500 сюжетов. Под ред. И. А. Орбели, предисловие А. Н. Бернштама; Киргизский филиал АН СССР и Гос. Эрмитаж. Переиздан в 2017 году под названием «Кыргыз улуттук оймо», тираж 1000 — оригинал 1948 года антикварный. PDF выложен на bilim.akipress.org, но обработчик скачивания файл не отдаёт: нужен человек с учётной записью.

    қолданыстаАшу
  • Хегай А.Кыргызский орнамент: семантика и эстетика2025

    кітап · дерекқордағы жазбалар: 116

    Выпускная квалификационная работа, НИУ ВШЭ, Школа дизайна. Навигатор по Рындину.

    қолданыстаАшу
  • Акматалиев А.Кыргыздын кол өнөрчүлүгү1996

    ISBN 5-655-00960-9 · кітап · дерекқордағы жазбалар: 18

    Ремесленная традиция и терминология на кыргызском языке. Основной источник статей о ремёслах в кыргызской Википедии.

    қолданыста
  • Народное декоративно-прикладное искусство киргизов1968

    Труды Киргизской археолого-этнографической экспедиции · кітап · дерекқордағы жазбалар: 7

    Тираж 3000. Авторский коллектив уточнить по титульному листу: в доступных описаниях названы Иванов С. В. и Антипина К. И., но подтверждения по изданию у нас нет.

    қолданыста
  • UNESCORepository of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, UNESCO

    кітап · дерекқордағы жазбалар: 7

    Номера элементов проставить по реестру перед публикацией статей с охранным статусом.

    қолданыстаАшу
  • Практика мастерской KIYIZGROUP

    шебер · дерекқордағы жазбалар: 2

    Технологические сведения, проверенные на своём производстве.

    қолданыста
  • ЦГМ РК

    мұражай қоры · дерекқордағы жазбалар: 1

    Центральный государственный музей Республики Казахстан.

    қолданыста
  • Музей Бухары

    мұражай қоры · дерекқордағы жазбалар: 1

    қолданыста
  • ГМВ

    мұражай қоры · дерекқордағы жазбалар: 1

    Государственный музей Востока.

    қолданыста
  • Тенти Ж., Карбалас С.Кыргыз оюулары · Кыргызские узоры · Kyrgyz Patterns. Часть 1: узоры, передающие образы природы2022

    ISBN 978-9967-9350-2-0 · кітап · дерекқордағы жазбалар: 13

    Mozgami Studio, Бишкек. Трёхъязычное издание. Собрание образов природы: солнце, фазы луны, родник, облако, пламя. Даёт кыргызские названия с постраничной привязкой — редкая точность для этой темы.

    қолданыста
  • Наскальные изображения Саймалуу-Таш и Чолпон-Ата

    Саймалуу-Таш, Джалал-Абадская обл., 3000–3200 м · Чолпон-Ата, Иссык-Куль, 42 га · далалық түсірілім · дерекқордағы жазбалар: 1

    Единственный источник в реестре без правовой оговорки. Из книг контуры брать нельзя, отсюда — можно: карта, фотоаппарат и день в Чолпон-Ате дают материал, с которого дизайнер рисует легально и навсегда.

    қолданыста
  • Имамбаев А. С.Тайны киргизского орнамента

    кітап

    Ни одного упоминания в открытых источниках не найдено: возможно, неточное название или малотиражное издание. Проверять по бумаге. Ссылок на него в базе нет.

    расталмаған
  • Антипина К. И.Особенности материальной культуры и прикладного искусства южных киргизов1962

    286 с. · кітап

    Фрунзе: Изд-во АН Кирг. ССР. Отдельная монография, не путать с изданием 1968 года. Юг Кыргызстана — область, по которой у нас меньше всего материала.

    әлі талданбаған
  • Дудин С. М.Ковровые изделия Средней Азии1928

    Сборник МАЭ, т. VII, с. 71–166 · кітап

    Л.: Изд-во АН СССР. Дудин снимал и собирал в Туркестане для Кунсткамеры; самый ранний системный разбор ковровых изделий региона.

    әлі талданбаған
  • Киргизский узор · Кыргыз оймолору · The Kirghiz Pattern1986

    208 с., тираж 30 000 · кітап

    Фрунзе: Кыргызстан. Альбом на трёх языках. Из старых изданий самое доступное именно из-за тиража — реальный кандидат на покупку.

    әлі талданбаған
  • Ниязов Ф.Кыргыз оймолору1998

    ISBN 9967-01-007-Х · кітап

    Собрание образцов традиционного и современного кыргызского орнамента. Была в электронной библиотеке Арабаевского университета; домен не отвечает.

    әлі талданбаған
  • Сатыбалдиева Ч. Т.Традиционное вышивание кыргызов во второй половине XIX — начала XX века (на примере юга Кыргызстана)2009

    165 с. · кітап

    Ош. Сайма — вышивка; тема, которой в нашей базе пока нет вовсе.

    әлі талданбаған
  • Абрамзон С. М.Киргизский национальный узор1950

    Советская этнография · кітап

    Этнографический разбор вслед за выходом каталога Рындина.

    әлі талданбаған
  • Традиционная одежда народов Средней Азии и Казахстана1989

    255 с. · кітап

    М.: Наука. Кыргызский костюм в ряду соседних — нужен, чтобы не приписывать кыргызам общерегиональные мотивы.

    әлі талданбаған
  • Книга о шырдаках (точное название не установлено)2016

    тираж 700 · кітап

    Бишкек. История и технология шырдака со слов мастериц. В новости об издании ни название, ни авторов не назвали — установить и уточнить запись.

    әлі талданбаған

Тізімдегі басылымдар: 20, талданғаны 11. Қалғаны табылды және талдауды күтуде.

Біз білмейтіндер

Өрнектердің жартысының мағынасы әлі жоқ

Қырғыз ою-өрнегі каталогтарында өрнектердің көбінің тек атауы мен аудармасы жазылған. Мағынасы ауызша дәстүрде сақталған және сол дәстүрді ұстанушымен нақтылауды талап етеді. Мұндай өрнектер дерекқорымызда тұр, бірақ сайтқа да, бұйымға да шықпайды: өрнекке ойдан шығарылған мағына беру — оны мүлде белгілемегеннен жаман.

Егер өрнектің мағынасын білсеңіз, әжеңіз оны қалай атағанын есіңізде сақтасаңыз немесе өзіңіз киізбен жұмыс істесеңіз — бізге жазыңыз. Мағынаны растаған адамның аты өрнектің қасындағы дереккөзде тұрады.

Өрнек туралы айту
Жұмыста

Атымен белгілі болғандар

Бұл өрнектер дерекқорға жазылған, бірақ витринаға шықпаған. Біреулерінің мағынасы анықталмаған, басқаларының мағынасы бар, бірақ сызбасы жоқ. Тізімді толық көрсетеміз.

сызылуын күтуде

14
  • КумайыкВерный пёс Манаса
  • Түбөлүк кыймылВечное движение
  • Кароолонгон АйЗатмившая луна
  • ЖарганатЛетучая мышь
  • Күндүн нуруЛуч солнца
  • Бугу энеМать-олениха
  • БулутОблако
  • ОттукОгниво
  • ЖалынПламя
  • Жарым АйПолумесяц
  • КөөкөрПосуда из верблюжьей кожи для кумыса
  • БулакРодник
  • БалыкРыба
  • ЮртаЮрта

мағынасын күтуде

72
  • КочкорБаран
  • Ак барсБелый барс
  • КашыБрови человека
  • ТөөВерблюд
  • АрканВойлочная лента на стыке юрты с землёй
  • КарышкырВолк
  • БагылдырГодовалый козлёнок
  • Койдун башыГолова барана
  • Ак бугунун башыГолова белого оленя
  • Тоо кочкорунун башыГолова горного барана
  • Уйдун башыГолова коровы
  • БашГолова человека
  • Эки өркөчтүү төөДвугорбый верблюд
  • НаарЖелобки пальцев человека
  • КөбүлЖелобок, узор верхней части унин и швов кожаной одежды
  • Куу бутакЗасохшая ветка
  • КоёнЗаяц
  • ЖыланЗмея
  • ТүйүлдүкКинжал для резки барана
  • Жолборстун тырмактарыКогти тигра
  • ТекеКозёл
  • Аттын изиКопыто лошади
  • Жаныбарлардын сөөктөрүКости животных
  • Чемендир тор канатыКрыло мухи с сеткой
  • КумураКувшин
  • БешбармакЛадонь
  • Карганын бутуЛапа птицы
  • ТүлкүЛисица
  • Кичине жалбыракЛисток — продолжение стебля
  • Шамдагай чымчыкЛовкая птица
  • КызгалдакМак-самосейка
  • ЧымынМуха
  • ЖантаюуНаклон
  • Тоо текенин астанкы жаагыНижняя челюсть горного козла
  • КойОвца
  • Бир өркөчтүү төөОдногорбый верблюд
  • Секирүүдө мүйүздүү бугуОлень в прыжке
  • Карганын изиОтпечаток лапы вороны
  • Ит таманОтпечаток лапы собаки
  • Анчы буркутОхотящийся беркут
  • Мажроо талПлачущая ива
  • Иттин бармагыПодушечка лапы собаки
  • КартаПрямая кишка лошади
  • Кулжанын мүйүзүРастущие рога барана
  • ДарыяРека
  • Моюн орогучРитуальная повязка на шею
  • Койдун мүйүзүРога барана
  • Текенин мүйүзүРога козла
  • Жайы каркыр мүйүзүРога лося
  • Жаш бугунун мүйүзүРога молодого оленя
  • Мүйүздүү бугуРогатый олень
  • Кишинин колуРука человека
  • Кошоктолуу итСворка
  • ЧаянСкорпион
  • Ачылып келе жаткан гүлСлегка распустившийся цветок
  • Кулжанын туягыСлед копыта горного барана
  • Мүйүздүн изиСлед копыта лося
  • Кара карга бутунун изиСлед лапы вороны
  • Сүлөөсүн бутунун изиСлед лапы рыси
  • Иттин бутунун изиСлед лапы собаки
  • ИтСобака
  • ШумкарСокол
  • Боонусун тишиСошник
  • БилерикСустав ноги лошади
  • ЖолборсТигр
  • УлулУлитка
  • Тогуз төбө гүлЦветок девяти холмов
  • Топчу баш гүлЦветок кучевой
  • КашааЧастокол
  • КишиЧеловек
  • Текенин куу башыЧереп козла
  • ТашбакаЧерепаха